©2019 by Lucienne. Proudly created with Wix.com

 
Search
  • Lucienne

Circe door Madeline Miller

Updated: Oct 22, 2019

De bekendste vermelding van Circe is als een personage in de omzwervingen van Odysseus na de Trojaanse oorlog in Homerus’ Odyssee. In een paar dozijn zinnen wordt er verteld hoe deze tovenares en de oudste dochter van de zonnegod Helios op haar eiland Aeaea bezocht wordt door de mannen van Odysseus en hen verandert in zwijnen. Odysseus zelf is natuurlijk veel sluwer dan zijn manschappen en met de hulp van Hermes slaagt hij erin om Circe te dwingen zijn mannen terug te veranderen. Hij bezwijkt daarna voor haar charmes en blijft nog een jaar op haar eiland wonen. Odysseus temt dus een kwaadaardige en onafhankelijke tovenares en maakt van haar een bijna onderdanige vrouw die al de noden en wensen van hem en zijn mannen zonder klagen bevredigt. In dit boek vertrekt Madeline Miller niet vanuit het oogpunt van de mannelijke held, maar van Circe zelf. Ze beschrijft hoe ze van jongs af aan gedomineerd wordt door de mannen in haar leven - haar vader Helios, haar broer en haar eerste liefde. De enige man waar ze een verwantschap mee voelt is Prometheus en zijn sympathie en opoffering voor mensen. De waarde van vrouwelijke godinnen of halfgodinnen is nauw verbonden met schoonheid en aangezien Circe niet oogverblindend mooi is met haar gele ogen en de stem van een sterveling, wordt ze eigenlijk zo goed als genegeerd door haar (mannelijke) soortgenoten. Naarmate het verhaal vordert blijkt dat ze veel machtiger is dan aanvankelijk gedacht en de onverschilligheid slaat bij de andere onsterfelijken om in ongemak. Als ze haar krachten gebruikt om een liefdesrivale, Scylla, om te toveren in een monster, wordt ze uiteindelijk verbannen naar het eiland Aeaea. Haar gedrag, het omtoveren van mannen in beesten, dat in het originele verhaal afgeschilderd wordt als kwaadaardig, neemt nu de vorm aan van zelfbescherming tegen (seksuele) predatoren. Het is op dit eiland dat Odysseus haar ontmoet en waar ze gelijkwaardige geliefden worden en zelfs samen een zoon krijgen: Telegonus. Het originele verhaal is eigenlijk een allegorie op de Oude Griekse maatschappij. Deze was, net als de Griekse mythen, notoir seksistisch. Vrouwen hadden weinig rechten, enkele uitzonderingen daargelaten, en waren volgens Aristoteles maar net iets meer dan slaven. Mannen hadden alle politieke-en openbare autoriteit. Vrouwen werden in nood gebruikt als politieke pionnen, maar hadden daar weinig of niets zelf over te zeggen. Miller zet dit op zijn kop door in haar boek de veronderstelde slechte en machtige vrouw aan het woord te laten en haar zo van zelfbeschikkingsrecht te voorzien. Haar Circe is niet goed of slecht, maar een wezen met een rijke innerlijke wereld en een eigen telos dat niet onderhevig is aan een sterke man. Miller laat Circe het zo zeggen: “Vrouwen vernederen lijkt een belangrijk tijdverdrijf van poëten te zijn, alsof er geen verhaal kan zijn tenzij we kruipen en wenen”.

- Evelien Bogaert

25 views